Walka o las

Stojący z aparatem Sony Alpha 7R III w ręku w głębi kenijskiego lasu Mau fotograf dokumentalny Alessandro Grassani zamierza uchwycić portret Babu Mauy. Ten 76-letni członek plemienia Ogiek odprawia w tradycyjnym stroju swojego ludu rytuał na cześć duchów lasu w najbardziej odległym i najświętszym miejscu puszczy. Ma nadzieję, że zapewni to jego społeczności dobrą porę deszczową i obfite zbiory. Jest to symboliczny gest w obliczu bardzo realnych wyzwań.

Portret ma trafić do promowanego przez włoską organizację pozarządową kalendarza zatytułowanego „Climate Change Heroes” (Bohaterowie zmiany klimatu). Dla Alessandro jest to fragment fascynującej historii. „Babu Maua opowiedział mi, jak istotną rolę odgrywa las dla społeczności Ogiek. To ich dom — miejsce, w którym żyją. Oferuje coś więcej niż tylko jedzenie i zwierzęta, na które mogą polować. Jest dla nich także najważniejszym źródłem roślin leczniczych” — wyjaśnia fotograf.

Leśny dom plemienia Ogiek balansuje na krawędzi pomiędzy wylesieniem a ekologicznie zrównoważoną ochroną. Największy las górski w Afryce Wschodniej jest również najważniejszym zbiornikiem wodnym w Kenii. Z wody pochodzącej z jego rzek korzysta około 130 milionów ludzi. Jednak dziś las zajmuje jedną czwartą swojej pierwotnej powierzchni. Jest to spowodowane jego bezlitosną eksploatacją w celu uzyskania drewna opałowego i ziemi rolnej dla zagranicznych firm międzynarodowych. Aby temu zapobiec, organizacja pozarządowa Mani Tese i Uniwersytet w Mediolanie wspierają prawa członków plemienia Ogiek oraz angażują ich w walkę z wylesianiem poprzez realizację projektów nienaruszających równowagi ekologicznej. Ponadto walczą o to, aby to plemię było uznawane za właściciela i zarządcę ziem swoich przodków.

W ciągu trzech tygodni, równolegle do pracy nad fotografią portretową, Alessandro podejmował się zadania udokumentowania walki toczącej się w sercu lasu Mau. „Dla mnie opowiadanie historii za pomocą aparatu” — wyjaśnia — „oznacza ujawnianie tego, co się dzieje, ale bez zbyt bezpośredniego pokazywania rzeczywistości. Uważam, że zdjęcie — nawet w kategorii dokumentu — nie może być zbyt pouczające, bo inaczej utraci swój charakter. Istotne jest, aby zaintrygować i zmotywować oglądającego, pogłębić znaczenie, aby chciał zobaczyć więcej oraz zaangażować się w daną ideę”. Podejście stosowane przez Alessandro pozwala mu tworzyć kompletne i wyjątkowo przekonujące relacje, ponieważ obrazy są uzupełnione historiami i świadectwami fotografowanych ludzi.

Wraz z aparatem Sony Alpha 7R III Alessandro używał tylko jednego obiektywu: FE 24-70mm f/4 ZA OSS. Ujednolicił swoją pracę, aby nadać projektowi lepszą równowagę estetyczną, „ale co ważniejsze” — mówi — „ten obiektyw zmusza do zbliżenia się do fotografowanych ludzi. Wymaga bardziej ludzkich doświadczeń i interakcji, dlatego między fotografem a fotografowaną osobą musi istnieć zaufanie, które widać na gotowych zdjęciach”.

Dodatkowo możliwość aparatu Alpha 7R III do „ustawiania ostrości na obiektach w tak ekstremalnych warunkach oświetleniowych bez potrzeby korzystania ze wspomagania AF miała kluczowe znaczenie. Nie mogę ryzykować naruszenia intymności tych chwil ani wpływu, jaki miałoby to na moje zdjęcia” — wyjaśnia Alessandro. „W połączeniu z fotografowaniem w całkowitej ciszy aparat Alpha 7R III pozwolił mi zachować i uchwycić nienaruszoną atmosferę, bez przeszkadzania osobom, które nie przywykły do robienia im zdjęć. Ponadto takie funkcje jak uchylny wyświetlacz LCD pomagają mi dodawać zdjęciom głębi oraz zmieniać w nich perspektywę”.

Żyjąc i pracując przez wiele tygodni w tropikalnym środowisku, Alessandro polegał również na imponująco szczelnej konstrukcji aparatu Alpha 7R III oraz długiej żywotności jego baterii. „Niektóre miejsca w lesie położone były ponad 3000 m n.p.m.” — wspomina. „Panowała tam duża wilgotność, a deszcz padał nieustannie. Noce spędzałem w namiotach, gdzie nie można było naładować baterii. Zabrałem ze sobą tylko cztery baterie i każda z nich wystarczyła mi na jeden, góra dwa dni, więc byłem w stanie pracować przez cały tydzień bez ładowania, co jest niezbędne przy tego typu projektach”.

Jako świadek walki plemienia Ogiek z wylesianiem, jak również wysiłków kenijskiej służby leśnej, Alessandro fotografował także nieuniknione porażki, które stanowią część toczącej się historii. Widząc dym i płomienie z odległości wielu kilometrów i docierając do miejsc, w których pozostała jedynie spalona ziemia, udało mu się stworzyć obrazy doskonale oddające frustrację walczących z niewidzialnym oraz znacznie potężniejszym od siebie wrogiem żołnierzy, którzy zbyt często przybywają na miejsce za późno.

Na szczęście jest też nadzieja. „Fotografia zawsze była potężnym narzędziem zwiększania świadomości” — podsumowuje Alessandro. „Z historycznego punktu widzenia za sprawą swoich zdjęć fotografowie dokumentalni zawsze byli w stanie zwiększać wrażliwość odbiorców na pewne tematy oraz wywierać presję, najpierw na opinię publiczną, a następnie na klasę polityczną, aby forsować reformy i zmiany. Kiedy biorę do ręki aparat, cieszę się, że kontynuuję tę tradycję oraz te ideały, nawet w dobie internetu i serwisów społecznościowych. Praca prowadzi mnie do takich miejsc, jak las Mau, gdzie mam nadzieję, że moje zdjęcia mogą odegrać decydującą rolę”.