Dokument filmowy kręcony na pustyni
Mikołaj Bakalarz
Cleopatra’s Final Secret to epicka opowieść o wyprawie na pustynię oraz podwodnej przygodzie. Została wyprodukowana dla National Geographic przez Lion TV i można ją znaleźć na platformach Disney+ oraz Hulu w Stanach Zjednoczonych (a także serwisach streamingowych na całym świecie w dalszej części tego roku). Została nakręcona za pomocą całej gamy kamer, włączając w to Sony FX9, FX6 oraz FX3. W tym materiale zajrzymy za kulisy scen razem z reżyserem obrazu – Mikołajem Bakalarzem.
Mikołaj pracuje jako reżyser obrazu przy różnych międzynarodowych produkcjach dla platformy Netflix oraz kanałów National Geographic, Sky, Discovery, Channel 4, Channel 5, ITV i BBC, a także przy nagrywaniu teledysków i krótkich filmów. Od 2025 roku jest uczestnikiem programu mentorskiego British Society of Cinematographers Mentorship Programme. Ten dokument w stylu filmowym, wyreżyserowany przez Alexa Kiehla (Mark Cavendish: Never Enough dla platformy Netflix, The Peace Particle dla ARTE i BBC), śledzi wyprawę pewnej kobiety w celu odnalezienia grobowca jednej z najbardziej tajemniczych postaci starożytnego świata, królowej Kleopatry. Przez 15 miesięcy filmowcy podążali za archeolożką, dr Kathleen Martinez, oraz jej zespołem badaczy i odkrywców, którzy starali się oddzielić fakty od fikcji oraz prawdę od mitu w swoim poszukiwaniu wskazówek dotyczących lokalizacji zaginionego od dawna grobowca.
Przygotowania do produkcji zaczęły się krótko po premierze przebojowego filmu Diuna, którego akcja dzieje się na pustynnej planecie Arrakis. Po obejrzeniu oszałamiających zdjęć Greiga Frasera ASC i biorąc pod uwagę, że znaczna część projektu będzie filmowana na pustyniach Egiptu, producenci filmu dokumentalnego nie mogli się oprzeć pomysłowi wykorzystania podobnie dramatycznych obrazów, które pomogą opowiedzieć tę historię. Mikołaj, reżyser obrazu, wspomina, że rozpoczął swoje przygotowania do projektu od ponownego obejrzenia Diuny. Następnie dokładnie zbadał, jak film był kręcony. Korzystał również z zasobów internetowych, takich jak ShotDeck, aby odkryć inne pełne rozmachu filmy kręcone na pustyni, np. Lawrence’a z Arabii, Mad Maxa, Sicario oraz Poszukiwaczy zaginionej Arki, które pozwoliły uchwycić piękno pustynnego krajobrazu oraz światła, co pomogło wypracować jego artystyczne podejście do projektu.
Jednak ten film był kręcony zarówno na lądzie, jak i pod wodą. Niedawno, w pustynnej świątyni powiązanej z Kleopatrą, odkryto tunele prowadzące do morza. W efekcie tego do wyprawy dołączył odkrywca wraku Titanica z 1985 roku, uznany oceanograf dr Robert Ballard. Z pomocą egipskiej marynarki wojennej poszukiwania grobowca Kleopatry rozszerzyły się na głębiny Morza Śródziemnego. Zarówno Mikołaj, jak i reżyser Kiehl byli zdeterminowani, aby opowiedzieć tę historię w bogaty i możliwie najbardziej atrakcyjny wizualnie sposób. Aby to osiągnąć, zdecydowali się nakręcić cały film wyłącznie przy użyciu klasycznych obiektywów stałoogniskowych (tylko podwodne sekwencje były kręcone przy użyciu obiektywów zmiennoogniskowych), co dodało obrazom charakter i zapewniło możliwość odizolowania obiektów przy płytszej głębi ostrości, zapewniając również dodatkowe światło w ciemności, gdy było to potrzebne.
To podejście zapewniło nam oszałamiający, kinowy materiał filmowy oraz idealnie sprawdziło się przy realizacji naszego planu zapewnienia odbiorcom ekscytacji wynikającej ze śledzenia ekspedycji z perspektywy pierwszej osoby”.
Główną kamerą filmu był model Sony FX9, a modele Sony FX6 oraz FX3 również były intensywnie wykorzystywane, gdy potrzebne były bardziej kompaktowe lub lżejsze kamery.
Jedną z genialnych funkcji kamer Sony jest Clear Image Zoom w FX6 oraz FX3, a także możliwość przełączania pomiędzy 3 trybami skanowania w FX9, ponieważ daje mi to pewien zakres przekadrowania do obiektywów stałoogniskowych pomiędzy odczytami czujnika pełnoklatkowego i S35, jeśli faktycznie potrzebuję takiego przybliżenia, jednocześnie zachowując bardzo wysoką jakość. Podczas kręcenia filmów dokumentalnych często nie możesz sobie pozwolić na zatrzymanie się i zmianę obiektywu i nie masz drugiej szansy na ujęcie”.
Podczas wykonywania zdjęć na pustyni, gdy słońce jest wysoko na niebie, światło odbija się od powierzchni piasku, wypełniając wiele cieni i jednocześnie wprowadzając często bardzo ostry blask. Przy tworzeniu improwizowanego filmu dokumentalnego ekipa musiała być bardzo mobilna, dlatego użycie dużych lub skomplikowanych rozwiązań dotyczących oświetlenia nie wchodziło w grę. Na ile było to możliwe, sekwencje z archeologami były filmowane wcześnie rano lub późno wieczorem, a sceny akcji nagrywano przy oświetleniu z tyłu lub z boku. Ta złota godzina podkreślała piękno naturalnego krajobrazu, wzmacniając epicką naturę opowieści.
Lecz film nie był kręcony wyłącznie na lądzie…
Szczególnym aspektem tej produkcji był kontrast pomiędzy ekspedycją morską i lądową, które miały miejsce w tym samym czasie. W większości filmów archeologicznych główna część działań skupia się na lądzie, lecz w tym przypadku musieliśmy przezwyciężyć wyzwanie związane z pracą w dwóch całkowicie różnych środowiskach, a także zachować spójność w całym filmie”.
Aby utrzymać tę spójność, Mikołaj polecił ekipie podwodnej kręcenie pod słońce, aby uzyskać efekt podświetlenia od tyłu, a także znalezienie kreatywnych sposobów na uchwycenie i pokazanie tego, co działo się i było odkrywane pod wodą.
Nie chcieliśmy po prostu pokazać tego, co znajduje się przed nami, lecz sprawić, by widzowie poczuli tajemnicze i budzące podziw wydarzenia, które działy się na ich oczach, w taki sposób, jak doświadczali ich nurkowie oraz archeologowie w czasie rzeczywistym. Często kręcę całe sekwencje na jednej ogniskowej, przemieszczając się z miejsca na miejsce oraz słuchając i rejestrując akcję, zmieniając kąty i pozycje oraz zapewniając dynamiczne i ekscytujące ujęcia. Celem jest stworzenie filmu, który będzie pełen rozmachu, piękny i ekscytujący, jednocześnie zachowując autentyczność i poczucie intymności”.
Na suchym lądzie oprócz FX9 często używane były urządzenia Sony FX6 oraz FX3, gdy potrzebne były mniejsze lub lżejsze kamery. Czasami były one używane z klasycznymi obiektywami z osobistej kolekcji Mikołaja.
Moja kamera FX3 okazała się znakomitą, niewielką kamerą pomocniczą C, która pozwoliła na rejestrację obrazów, których w innym przypadku nie mógłbym uchwycić za pomocą większych kamer – na przykład zawieszając ją z boku łodzi lub zanurzając w morzu po umieszczeniu w obudowie. Dzięki niewielkim rozmiarom oraz bardzo prostemu i intuicyjnemu sterowaniu byłem w stanie przekazać ją innym członkom ekipy, aby zyskać dodatkowe ujęcia, jeśli zobaczą coś pięknego, w ten sposób umożliwiając innym osobom zaangażowanie się w proces filmowania. Co więcej, urządzenie to sprawdzało się bardzo dobrze przy robieniu zdjęć.
Niedawne odkrycia rzeźb i monet nawiązujących do królowej Kleopatry wraz z tunelami prowadzącymi do morza sprawiły, że świątynia w Taposiris Magna w pobliżu Aleksandrii odegrała ważną rolę w filmie. Dla Mikołaja ważne było nakręcenie archeolożki Kathleen Martinez odkrywającej świątynię i jej ciemne tunele w filmowym stylu, aby widz poczuł się tak, jakby sam tam był, odkrywając tunele razem z nią. Zamiast w pełni podświetlać tunele dużymi lub jasnymi lampami, dla uzyskania bardziej kinowego wyglądu i poczucia tajemniczości Mikołaj wykorzystał funkcję podwójnego ISO w kamerach z serii FX, aby zapewnić wystarczającą czułość i być w stanie filmować przy użyciu światła z latarki telefonu odkrywczyni, która zagłębiała się w ciemne i wąskie korytarze.
Myślę, że moja praca pokazuje moc kamer Sony w ekstremalnych warunkach – filmowaliśmy w upale sięgającym niemal 51 stopni Celsjusza na Saharze i nie mieliśmy problemów. Filmowaliśmy pod ziemią, wyłącznie przy użyciu latarki telefonu, co pokazuje, jak niesamowite są możliwości filmowania w trudnym oświetleniu, a dodatkowo kodek XAVC-I zapewniał piękne, filmowe obrazy w całej produkcji”.
