OBIEKTYWY — PODSTAWY

Przysłona, liczby f i głębia pola
Przysłona i ekspozycja

Przysłona to innowacyjny mechanizm regulujący wielkość otworu na ścieżce optycznej w taki sposób, aby kontrolować ilość światła przedostającego się do obiektywu. Przysłona i czas otwarcia migawki stanowią dwa podstawowe sposoby sterowania ekspozycją: w przypadku danego czasu otwarcia migawki słabsze oświetlenie będzie wymagało szerszego otworu przysłony, aby więcej światła dotarło do przetwornika obrazu, natomiast jaśniejsze światło będzie wymagało mniejszego otworu przysłony w celu osiągnięcia optymalnej ekspozycji. Aby osiągnąć podobne rezultaty można także wybrać to samo ustawienie przysłony i regulować czas otwarcia migawki. Należy jednak pamiętać, że rozmiar otworu przysłony ma wpływ na stopień kolimacji światła przedostającego się do obiektywu, co z kolei wpływa bezpośrednio na głębię ostrości. Z tego względu aby uzyskać pożądane efekty, należy sterować zarówno przysłoną, jak i czasem otwarcia migawki.

Obliczanie wartości F

- Informacje techniczne -

Wartość F przysłony obliczana jest przez podzielenie ogniskowej przez faktyczną średnicę przysłony. Dla przykładu, jeśli w 35-milimetrowym obiektywie typu G F1,4 zostanie ustawiony maksymalny otwór przysłony wynoszący F1,4, faktyczna średnica przysłony obliczana będzie w następujący sposób: 35 ÷ 1,4 = 25 mm. Należy przy tym podkreślić, że wraz ze zmianą ogniskowej zmienia się też średnica przysłony dla danej wartości F. Przykładowo, w przypadku przysłony F1,4 w teleobiektywie 300 mm faktyczna średnica przysłony musiałaby wynosić 300 ÷ 1,4 ≈ 214 mm. Tego typu obiektyw byłby bardzo duży, mało poręczny i niezwykle drogi, dlatego długie teleobiektywy z naprawdę dużymi maksymalnymi otworami przysłony są taką rzadkością. Choć fotograf nie musi tak naprawdę wiedzieć, czym jest faktyczna średnica przysłony, zrozumienie powyższe zasady może okazać się przydatne.

Wartości F przysłony

Każdy obiektyw ma określoną maksymalną oraz minimalną wielkość otworu przysłony, które nazywane są wartościami F przysłony. Jednakże w specyfikacjach obiektywów najczęściej podawana jest jedynie maksymalna wielkość otworu przysłony. Jako przykład może posłużyć model Sony 35 mm F1,4 typu G. Jest to 35-milimetrowy obiektyw o jasności F1,4, przy czym 35 mm to ogniskowa (którą omówimy później), a F1,4 to maksymalny otwór przysłony. Więcej informacji na temat tej drugiej wartości można znaleźć w części „Obliczanie wartości F przysłony”, jednak z praktycznego punktu widzenia wystarczy wiedzieć jedynie, że mniejsze wartości F odpowiadają większym przysłonom, a wartość F1,4 to największy możliwy otwór przysłony spotykany w obiektywach używanych do zastosowań ogólnych. Obiektywy, w których maksymalne otwory przysłony wynoszą F1,4, F2 lub F2,8 są uznawane za obiektywy o dużej jasności.

Standardowe wartości F przysłony używane w obiektywach to, w kolejności od największych do najmniejszych: 1,4; 2; 2,8; 4; 5,6; 8; 11, 16, 22 oraz czasami 32 (wszystkie te wartości są wynikiem mnożenia przez pierwiastek kwadratowy z 2). Wartości te są stopniami pełnymi, ale można też spotkać stopnie częściowe odpowiadające połowie lub jednej trzeciej stopni pełnych. Zwiększenie rozmiaru przysłony o jeden pełen stopień powoduje podwojenie ilości światła, które przedostaje się do obiektywu, a zmniejszenie rozmiaru przysłony o jeden pełny stopień powoduje zredukowanie o połowę ilości światła docierającego do przetwornika.

[1] Faktyczna średnica przysłony (rozmiar źrenicy wejściowej) [2] Przysłona [3] Uwaga dotycząca ogniskowej: wartości przysłony i długości ogniskowej na ilustracji są podane w przybliżeniu.

Przysłona i głębia ostrości

Termin „głębia ostrości” odnosi się do zakresu odległości obiektu od aparatu, w którym będzie on wystarczająco ostry.

W ekstremalnych przypadkach zastosowania małej głębi ostrości rozmiar obszaru objętego ostrością może wynosić zaledwie parę milimetrów. Z kolei przykładem zupełnie odwrotnej sytuacji są niektóre zdjęcia krajobrazów charakteryzujące się niezwykle dużą głębią ostrości. W przypadku tego typu obrazów ostre pozostają wszystkie fotografowane elementy, niezależnie od tego, czy znajdują się tuż przed aparatem, czy też wiele kilometrów dalej. Kontrolowanie głębi ostrości jest jedną z najbardziej przydatnych technik, jaką warto opanować, by móc tworzyć naprawdę kreatywne ujęcia.

Ogólna zasada mówi, że im większy otwór przysłony, tym mniejsza głębia ostrości, dlatego podczas wykonywania zdjęcia portretowego z rozmytym tłem należy szeroko otworzyć przysłonę. Warto jednak przy tym pamiętać, że w grę wchodzą tu także inne czynniki. Obiektywy charakteryzujące się dłuższymi ogniskowymi zazwyczaj osiągają mniejszą głębię ostrości (co jest częściowo związane z opisaną wyżej zasadą, wedle której przysłona F1,4 w obiektywie 85 mm jest dużo większa od przysłony F1,4 w obiektywie szerokokątnym 24 mm), a odległość między fotografowanymi obiektami będzie miała dodatkowy wpływ na postrzeganą głębię ostrości.

Przysłona (od lewej do prawej): od otwartej (dużej) do zamkniętej (małej) Głębia ostrości (od lewej do prawej): od małej do dużej

Trzy sposoby na uzyskanie efektu rozmycia tła

- Wskazówka dotycząca fotografowania -

Wykonywanie zdjęć z pięknym efektem rozmycia tła nie polega wyłącznie na wyborze jasnego obiektywu i ustawieniu szerokiego otworu przysłony. Jest to niewątpliwie jeden ze sposobów, ale czasami duży otwór przysłony nie wystarczy, aby osiągnąć zamierzane rezultaty. Drugi sposób związany jest z odległością między fotografowanym obiektem a tłem. Jeśli tło znajduje się zbyt blisko obiektu, może zostać objęte głębią ostrości bądź spowodować uzyskanie niewystarczającego efektu rozmycia. W związku z tym jeśli jest to możliwe, należy zadbać o zachowanie odpowiedniej odległości między fotografowanym obiektem a tłem, które ma być rozmyte. Trzeci ze sposobów ma związek z ogniskową w używanym obiektywie. Jak już wspomniano powyżej, uzyskanie mniejszej głębi ostrości jest łatwiejsze w przypadku dłuższych ogniskowych, więc warto wziąć to pod uwagę podczas fotografowania. Wielu fotografów uważa, że ogniskowe o długości od 75 mm do 100 mm sprawdzają się idealnie w przypadku wykonywania zdjęć portretowych z efektem rozmycia tła.